همه چیز درباره انسولین

در این مقاله از سایت دکتر ابوئی به بررسی نکاتی درباره انسولین میپردازیم. به این امید که بتوانیم پاسخی به تعدادی از سوالات شما عزیزان فراهم کرده باشیم. در ادامه این مقاله همراه ما باشید و در قسمت نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با تیم پشتیبانی سایت دکتر ابوئی در میان بگذارید.

انسولین چیست؟

انسولین یک هورمون حیاتی است که توسط سلول‌های بتا در پانکراس (لوزالمعده) ترشح می‌شود و نقش اصلی آن تنظیم سطح قند (گلوکز) خون در بدن است. انسولین یک پروتئین (پپتید هورمون) است که از ۵۱ آمینواسید ساخته شده و از یک پیش‌ساز به نام پروانسولین (Proinsulin) در پانکراس تولید می‌شود.
وقتی پروانسولین فعال می‌شود، به دو بخش تقسیم می‌شود:

• انسولین فعال
• C-peptide (پپتید همراه که برای بررسی ترشح انسولین بدن اندازه‌گیری می‌شود)

⚙️ عملکرد انسولین در بدن

انسولین مثل یک کلید عمل می‌کند که درِ سلول‌ها را برای ورود گلوکز باز می‌کند.

وظایف اصلی آن:

1. 🔹 کاهش قند خون
   با کمک به ورود گلوکز از خون به سلول‌های عضله، کبد و بافت چربی.
2. 🔹 ذخیره انرژی
   • در کبد: گلوکز را به گلیکوژن تبدیل می‌کند.
   • در چربی‌ها: باعث ساخت چربی و مهار تجزیه آن می‌شود.
3. 🔹 تنظیم سوخت‌وساز پروتئین‌ها و چربی‌ها
   انسولین موجب ساخت پروتئین در عضلات و مهار تجزیه آن می‌شود.

⚠️ اختلالات مربوط به انسولین

💉 منابع انسولین مورد استفاده درمانی

1. انسولین انسانی سنتتیک (Human recombinant insulin)
   از طریق مهندسی ژنتیک با استفاده از باکتری یا مخمر ساخته می‌شود.
2. آنالوگ‌های انسولین (مثل لیسپرو، آسپارت، گلارژین)
   با تغییرات جزئی در ساختار، سرعت جذب و مدت اثر متفاوتی دارند.

🩺 در یک جمله:

انسولین هورمونی است که سوخت اصلی بدن — یعنی گلوکز — را وارد سلول‌ها می‌کند و انرژی را در بدن تنظیم می‌کند.

قبل از انجام تست انسولین بیمار باید چه نکاتی را رعایت کند؟

تست انسولین خون (Insulin Test) برای بررسی سطح این هورمون در بدن انجام می‌شود، و برای اینکه نتیجه دقیق و قابل‌اعتماد به‌دست بیاید، بیمار باید چند نکته‌ی مهم را قبل از آزمایش رعایت کند.

🧪 نکات قبل از انجام تست انسولین

🕕 ناشتا بودن

• باید ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید.
• در این مدت فقط نوشیدن آب ساده مجاز است.
• خوردن چای، قهوه، آدامس یا هر نوع غذا باعث افزایش موقت انسولین و قند خون می‌شود و نتیجه را نادرست می‌کند.

💊 داروها

• برخی داروها می‌توانند سطح انسولین را تغییر دهند (مثل کورتون‌ها، داروهای ضدقند، قرص‌های ضدبارداری، دیورتیک‌ها و…).
• حتماً پزشک یا آزمایشگاه را از تمام داروهای مصرفی خود مطلع کنید.
• در بسیاری از موارد، پزشک تصمیم می‌گیرد که آیا مصرف دارو قبل از آزمایش باید موقتاً قطع شود یا نه.

🚭 پرهیز از سیگار و الکل

• سیگار، الکل و کافئین می‌توانند سطح انسولین و گلوکز را تغییر دهند.
• حداقل ۱۲ ساعت قبل از آزمایش از مصرف آن‌ها خودداری کنید.

😴 استراحت و استرس

• استرس، اضطراب، بی‌خوابی یا ورزش شدید قبل از آزمایش ممکن است ترشح انسولین را افزایش دهد.
• توصیه می‌شود شب قبل از آزمایش خواب کافی (حدود ۷–۸ ساعت) داشته باشید و از فعالیت بدنی سنگین خودداری کنید.

🩸 نوع تست (تک یا ترکیبی)

تست انسولین ممکن است به‌صورت‌های مختلف انجام شود:

در هر حالت، دستور خاص پزشک یا آزمایشگاه را دقیقاً دنبال کنید.

⏰ زمان نمونه‌گیری

• بهتر است نمونه‌گیری صبح زود (بین ساعت ۷ تا ۱۰ صبح) انجام شود، چون سطح انسولین در طول روز نوسان دارد.

🧭 خلاصه نکات مهم

تست انسولین در آزمایشگاه به چه روش هایی انجام میشود؟

تست انسولین (Insulin Test) در آزمایشگاه معمولاً برای ارزیابی عملکرد پانکراس، بررسی مقاومت به انسولین، یا بررسی هیپوگلیسمی (افت قند خون) انجام می‌شود. روش‌های مختلفی برای اندازه‌گیری سطح انسولین در خون وجود دارد که در ادامه توضیح داده‌ام 👇

🔹 ۱. روش ایمونواسی (Immunoassay)

این روش‌ها بر پایه‌ی واکنش آنتی‌بادی با انسولین هستند و رایج‌ترین روش‌های آزمایشگاهی محسوب می‌شوند.

مهم‌ترین انواع ایمونواسی‌ها:

1. ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay)
   • از آنتی‌بادی‌های اختصاصی انسولین و آنزیم‌های نشان‌دار استفاده می‌شود.
   • رنگ ایجادشده با غلظت انسولین نسبت مستقیم دارد.
   • پرکاربرد در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و تشخیصی.
2. CLIA (Chemiluminescent Immunoassay)
   • مشابه ELISA است ولی به جای رنگ، از واکنش‌های شیمی‌لومینسانس (نوردهی شیمیایی) استفاده می‌کند.
   • حساسیت و دقت بالاتری دارد.
   • در دستگاه‌های خودکار (Autoanalyzer) رایج است.
3. RIA (Radioimmunoassay)
   • از آنتی‌بادی و انسولین نشاندار با رادیوایزوتوپ استفاده می‌کند.
   • روش کلاسیک و بسیار دقیق، اما به دلیل خطر پرتوزایی و نیاز به تجهیزات خاص کمتر استفاده می‌شود.

🔹 ۲. روش HPLC (High Performance Liquid Chromatography)

• برای تفکیک انواع انسولین‌های اندوژن (تولید بدن) و اگزوژن (تزریقی) به کار می‌رود.
• معمولاً در مراکز تخصصی یا تحقیقاتی انجام می‌شود.
• می‌تواند انواع آنالوگ‌های انسولین (مثل انسولین لیسپرو یا گلارژین) را از هم جدا کند.

🔹 ۳. روش LC-MS/MS (Liquid Chromatography–Tandem Mass Spectrometry)

• دقیق‌ترین و پیشرفته‌ترین روش موجود.
• قادر به تشخیص و اندازه‌گیری هم‌زمان انسولین، C-peptide و انواع آنالوگ‌های انسولین است.
• هزینه‌بر و معمولاً برای مطالعات تحقیقاتی یا موارد پیچیده بالینی استفاده می‌شود.

🔹 ۴. تست‌های ترکیبی با سایر شاخص‌ها

در برخی آزمایش‌ها، انسولین همراه با قند خون (Glucose)، C-peptide یا HOMA-IR اندازه‌گیری می‌شود برای:

• تشخیص مقاومت به انسولین
• ارزیابی عملکرد سلول‌های بتا پانکراس
• بررسی سندرم متابولیک یا دیابت نوع ۲

برای مشاهده بهتر جدول در تلفن همراه، گوشی را به حالت افقی بگیرید.

🔸 جمع‌بندی:

عدم رعایت چه نکاتی توسط پرسنل آزمایشگاه باعث تغییر جواب آزمایش می‌شود؟

در واقع، حتی اگر بیمار همه‌ی نکات قبل از آزمایش را رعایت کند، خطاهای مرحله آزمایشگاهی (در حین نمونه‌گیری، نگهداری یا انجام تست) می‌توانند باعث تغییر یا خطای نتایج تست انسولین شوند.

🧪 خطاهای احتمالی پرسنل آزمایشگاه در تست انسولین

🔹 عدم رعایت شرایط ناشتایی یا زمان نمونه‌گیری

• اگر پرسنل فراموش کند وضعیت ناشتایی بیمار را بررسی کند یا زمان نمونه‌گیری خیلی دیر انجام شود (مثلاً بعدازظهر)، سطح انسولین ممکن است به‌طور طبیعی افزایش یابد.
• ✅ نکته کلیدی: نمونه باید صبح زود و در حالت ناشتا (۸–۱۲ ساعت) گرفته شود.

🔹 تأخیر در جدا کردن سرم از سلول‌ها

• انسولین در تماس با سلول‌های خونی به‌سرعت تجزیه می‌شود.
• اگر نمونه پس از خون‌گیری بیش از ۳۰ دقیقه در تماس با گلبول‌ها بماند، مقدار انسولین کاهش می‌یابد و نتیجه کاذباً پایین گزارش می‌شود.
• ✅ نکته: باید بلافاصله پس از لخته شدن خون (حداکثر طی ۳۰ دقیقه)، سرم جدا و در دمای ۲–۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری شود.

🔹 عدم نگهداری صحیح نمونه‌ها

• انسولین نسبت به گرما و نور حساس است.
• اگر نمونه در دمای اتاق برای مدت طولانی بماند یا در معرض نور مستقیم قرار گیرد، تجزیه هورمون رخ می‌دهد.
• ✅ نکته: برای نگهداری کوتاه‌مدت (تا ۲۴ ساعت): در یخچال (۲–۸°C)
  برای نگهداری بلندمدت: در فریزر °C -20 یا پایین‌تر.

🔹 همولیز (Hemolysis)

• اگر در هنگام خون‌گیری، سوزن خیلی باریک یا مکش زیاد باشد، گلبول‌های قرمز تخریب می‌شوند.
• مواد آزادشده از همولیز می‌توانند در واکنش‌های ایمونواسی تداخل ایجاد کنند.
• ✅ نکته: باید از نمونه‌های همولیز شده، لیپمیک یا ایکتریک برای تست انسولین اجتناب شود.

🔹 آلودگی نمونه

• استفاده از لوله‌ها یا سرنگ‌های آلوده به ضدعفونی‌کننده‌ها، EDTA، یا هپارین ممکن است بر دقت واکنش ایمونولوژیک اثر بگذارد.
• ✅ نکته: برای تست انسولین معمولاً از نمونه سرم (لوله قرمز بدون ماده ضدانعقاد) استفاده می‌شود.

🔹 عدم کالیبراسیون یا کنترل کیفی دستگاه

• در روش‌های ELISA یا CLIA، دقت نتایج کاملاً وابسته به کالیبراسیون صحیح دستگاه و اعتبار کیت مصرفی است.
• ✅ نکته: باید از کنترل‌های کیفی (QC) در هر نوبت کاری استفاده شود و منحنی استاندارد به‌درستی رسم گردد.

🔹 تداخل آنتی‌بادی‌ها (Heterophile antibodies)

• در برخی بیماران، وجود آنتی‌بادی‌های غیر اختصاصی می‌تواند در واکنش آنتی‌ژن–آنتی‌بادی تداخل ایجاد کند و نتایج کاذب بالا یا پایین بدهد.
• ✅ نکته: در صورت مشکوک بودن، باید از روش‌های تأییدی (مثلاً LC-MS/MS) استفاده شود.

🔹 خطا در برچسب‌گذاری یا اشتباه در نمونه‌ها

• اشتباه در نام‌گذاری لوله یا جابه‌جایی نمونه‌ها یکی از خطاهای انسانی شایع است.
• ✅ نکته: حتماً باید برچسب نام و کد بیمار بلافاصله پس از خون‌گیری و در حضور بیمار الصاق شود.

🧭 جمع‌بندی

لازم به ذکر است که مراجعین محترم ساختمان پزشکان سیب میتوانند با خیالی آسوده این تست را در آزمایشگاه رادمان فردیس انجام دهند.