روماتوئید فاکتور (Rheumatoid Factor یا RF) یک نوع آنتیبادی است که در بدن بعضی افراد تولید میشود. این آنتیبادی میتواند بهطور غیرطبیعی به بخشهایی از سیستم ایمنی متصل شود و در بروز التهاب و بیماریهای خودایمنی نقش داشته باشد. آزمایش RF معمولاً برای کمک به تشخیص آرتریت روماتوئید درخواست میشود، اما باید بدانیم که بالا بودن آن فقط مخصوص این بیماری نیست و در شرایط مختلف دیگری هم دیده میشود.
در این مقاله از سایت دکتر ابوئی به پاسخ این سوال که روماتوئید فاکتور در چه بیماریهایی بالا میرود میپردازیم. در ادامه مقاله همراه ما باشید.
۱. بیماریهای روماتولوژیک (خودایمنی)
- آرتریت روماتوئید (RA): شایعترین بیماری مرتبط با RF بالا. بیشتر بیماران مبتلا به RA دارای RF مثبت هستند. آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis یا به اختصار RA) یک بیماری خودایمنی و التهابی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای سالم بدن، بهویژه غشای مفاصل (سینوویوم) حمله میکند. این حمله باعث التهاب، درد و تورم مفاصل میشود و اگر درمان نشود، به تدریج میتواند منجر به تخریب مفصل و تغییر شکل استخوانها شود.
- سندرم شوگرن: سندرم شوگرن یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به غدد ترشحکننده مایعات، بهویژه غدد بزاقی و اشکی، حمله میکند و باعث خشکی دهان و خشکی چشم میشود. این بیماری میتواند بهصورت اولیه (بهتنهایی) یا ثانویه (همراه با بیماریهایی مثل آرتریت روماتوئید یا لوپوس) بروز کند. علاوه بر علائم اصلی، ممکن است با خستگی، درد مفاصل، التهاب غدد بزاقی، و گاهی درگیری ارگانهایی مانند پوست، ریه، کلیه و اعصاب همراه باشد. تشخیص معمولاً با معاینه، تستهای آزمایشگاهی (مانند آنتیبادیهای SSA/Ro و SSB/La) و در برخی موارد بیوپسی غدد بزاقی انجام میشود و درمان آن بیشتر بر کنترل علائم و پیشگیری از عوارض متمرکز است.
- لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE): لوپوس اریتماتوز سیستمیک (Systemic Lupus Erythematosus – SLE) یک بیماری خودایمنی مزمن و چندسیستمی است که در آن سیستم ایمنی به بافتهای سالم بدن حمله میکند و میتواند اندامهای مختلفی مانند پوست، مفاصل، کلیهها، قلب، ریهها و سیستم عصبی را درگیر کند. این بیماری بیشتر در زنان جوان دیده میشود و علائم آن بسیار متنوع است؛ از خستگی، تب و درد مفاصل گرفته تا ضایعات پوستی (مثل راش پروانهای روی صورت)، مشکلات کلیوی و اختلالات خونی. علت دقیق لوپوس مشخص نیست اما عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی (مانند نور خورشید یا برخی عفونتها) در بروز آن نقش دارند. درمان قطعی وجود ندارد، اما با داروهای تنظیمکننده سیستم ایمنی و ضدالتهاب میتوان علائم را کنترل و از آسیبهای جدی به اندامها پیشگیری کرد.
- اسکلرودرمی و واسکولیتها: در برخی بیماران مبتلا، RF افزایش پیدا میکند. اسکلرودرمی یک بیماری خودایمنی نادر است که با تجمع غیرطبیعی کلاژن در بافتها شناخته میشود و باعث سفتی و ضخیم شدن پوست و در برخی موارد درگیری اندامهای داخلی مانند ریه، قلب، کلیه و دستگاه گوارش میگردد. در مقابل، واسکولیت به گروهی از بیماریهای التهابی گفته میشود که در آن سیستم ایمنی به دیواره رگهای خونی حمله کرده و باعث التهاب، تنگی یا انسداد عروق میشود؛ این وضعیت میتواند خونرسانی به اندامها را مختل کرده و منجر به آسیب بافتی در بخشهای مختلف بدن از جمله پوست، اعصاب، کلیه یا ریه شود. هر دو بیماری مزمن هستند و بسته به شدت و نوع درگیری نیاز به پیگیری تخصصی و درمان طولانیمدت دارند.
۲. بیماریهای عفونی عامل افزایش روماتوئید فاکتور (RF)
بعضی عفونتهای مزمن میتوانند موجب افزایش RF شوند، از جمله:
- سل (TB)
- اندوکاردیت باکتریایی (عفونت دریچههای قلب)
- سیفلیس
- عفونتهای ویروسی مانند هپاتیت C، HIV و مونونوکلئوز عفونی
۳. بیماریهای کبد و ریه
- سیروز کبدی و هپاتیت مزمن
- بیماریهای ریوی مثل فیبروز ریوی یا سیلیکوزیس
۴. بدخیمیها
در برخی سرطانها، بهویژه لنفومها و میلوم مولتیپل، ممکن است RF مثبت شود.
۵. افراد سالم
جالب است بدانیم که در حدود ۵ تا ۱۰ درصد افراد سالم (خصوصاً سالمندان) نیز RF میتواند مثبت باشد، بدون اینکه به بیماری خاصی مبتلا باشند.
نکته مهم
وجود روماتوئید فاکتور بهتنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست. پزشک همیشه نتایج آزمایش RF را همراه با علائم بیمار، معاینه بالینی و سایر تستهای آزمایشگاهی (مثل آنتیCCP یا ESR و CRP) تفسیر میکند.
آزمایشگاه رادمان فردیس آماده خدمت رسانی به مراجعین محترم ساختمان پزشکان سیب بوده و تمام آزمایشات فوق را انجام میدهد.
✍️ جمعبندی
بالا بودن RF لزوماً به معنای ابتلا به آرتریت روماتوئید نیست. این آزمایش میتواند در طیف وسیعی از بیماریهای خودایمنی، عفونی، کبدی، ریوی و حتی در افراد سالم دیده شود. بنابراین تفسیر صحیح آن باید حتماً توسط پزشک متخصص انجام شود.